Navigatie Link overslaanHome » Nieuws en Blog » ICTZ blogs » Concentreren van complexe zorg betekent loslaten, hetzelfde geldt voor zorg-ICT (longread)

Concentreren van complexe zorg betekent loslaten, hetzelfde geldt voor zorg-ICT (longread)

woensdag 21 februari 2018 - door Jelle Nutma - Business Consultant

De concentratie van ICT-dienstverlening in de zorg door uitbesteding vertoont overeenkomsten met de toenemende concentratie van medisch specialistische zorg. Dezelfde terughoudendheid speelt, maar er zijn ook vergelijkbare risico’s die de continuïteit en kwaliteit van zorg en dienstverlening negatief kunnen beïnvloeden. Hoe zit dit precies?

Concentratie van medisch specialistische zorg is al decennia gaande

Al sinds jaren is er sprake van concentratie van medisch specialistische zorg. Allereerst en hoofdzakelijk een gevolg van de enorme toename van medische kennis. In het midden van de vorige eeuw konden we vaak nog volstaan met maar twee specialismen, chirurgen en internisten, die het gehele palet aan medisch specialistische zorg boden. Tegenwoordig kent vrijwel ieder orgaan of elke functie een eigen specialisme. We weten én kunnen veel meer. Daardoor verwachten we ook veel meer van zorg: een patiënt heeft hogere eisen.

Concentratie betekent loslaten

Het hebben van veel klinische ervaring is een belangrijke voorwaarde om goede kwaliteit van zorg te leveren. Daarom is het juist de zorg voor aandoeningen die zich in afzonderlijke ziekenhuizen maar weinig voordoen, die zich concentreert. Natuurlijk zal er altijd discussie zijn over wat dan het benodigde minimumaantal is, evengoed halen de ziekenhuizen de minimumaantallen die door de eigen beroepsgroep zijn geformuleerd vaak niet of niet meer. Desalniettemin is de kwalitatieve meerwaarde van concentratie van behandelingen in één of een beperkt aantal ziekenhuizen bij éénzelfde team onomstotelijk vastgesteld.

Daarnaast kunnen ziekenhuizen in veel gevallen ook niet meer voldoen aan de eisen voor 24/7-beschikbaarheid om de eenvoudige reden dat er daarvoor te weinig dokters binnen dat specialisme aanwezig zijn. Denk aan vaatchirurgische zorg of de zorg in het kader van CVA en aan afdelingen als Intensive Care en verloskunde. Loslaten betekent dus ook het toevertrouwen van deze zorg aan collega-ziekenhuizen. Uiteraard met goede afspraken over benodigde voor- en nazorg.

Kiezen voor meer ontwikkelmogelijkheden

Als (aankomend) specialisten gaan kiezen in welk ziekenhuis of binnen welke specialistengroep ze willen werken, dan kijken zij ook naar mogelijkheden voor verdere ontwikkeling en specialisatie. Vaak kiezen zij voor grotere vakgroepen en dus grotere ziekenhuizen. Overigens spelen hierbij ook andere argumenten een rol: zoals een lagere dienstbelasting, omdat de noodzakelijke 24/7-beschikbaarheid beter wordt verdeeld bij een grotere groep. Daarnaast wordt samenwerken met meer collega-specialisten vaak als extra stimulerend ervaren voor de eigen ontwikkeling.

Concentratie van ICT in de zorg: een analoge ontwikkeling

Kijken we naar de ontwikkelingen van ICT, dan is er een sterke analogie met concentratie van medische zorg. Ook in het vakgebied zorg-ICT is er sprake van toenemende specialisatie. In het begin beheerden multi-inzetbare ICT-medewerkers het geheel aan ICT-voorzieningen, nu kent zo’n beetje elk onderdeel en iedere functie van de infrastructuur een eigen specialist: variërend van MS-/Oracledatabase administrator via SBC-/VDI-infrastructuur Specialist tot Web-/Cloud designer. Eerdaags verwachten we dat er zelfs een leerstoel ‘Licentiewetenschappen’ ontstaat, zodat ook dit complex geworden onderwerp als aparte specialisatie kan worden aangemerkt.

Beperkt in eigen ICT-omgeving

De meeste ziekenhuizen hebben een relatief beperkt assortiment aan infrastructuren en systemen die geïmplementeerd zijn, vaak specifiek voor dat ziekenhuis. Daardoor ontbreekt het de ICT-medewerkers aan mogelijkheden om kennis en ervaring op te doen met verschillende andere implementaties. En dus komt de ICT’er niet veelvuldig in aanraking met een grote diversiteit aan problemen en oplossingsrichtingen in vergelijkbare implementaties. Daarmee blijft de kennis en ervaring beperkt tot het eigen systeem. Met als risico dat áls zich een probleem voordoet, er lang gezocht wordt naar oorzaken en er wellicht gekozen wordt voor onvoldoende of minder deugdelijk werkende oplossingen. In de medische zorg is juist om die reden gekozen om zorg te concentreren, dit te voorkomen en kwaliteit te kunnen blijven bieden. Dus waarom kiezen we voor ICT in de zorg niet voor eenzelfde oplossing?

ICT-ers willen geen eindgebruikersorganisaties

Het derde en zeker niet minst belangrijke onderdeel van de analogie betreft de keuze van ICT-medewerkers. Waar medisch specialisten vooral kiezen voor grotere specialismegroepen, kiezen ICT-ers minder voor eindgebruikersorganisaties en vaker voor ICT-bedrijven met meer ‘soortgelijke’ collega’s en meer mogelijkheden voor persoonlijke en professionele ontwikkeling. Dat is ook duidelijk te zien in de resultaten van het werkgeversonderzoek van Computable en Enigma Research in 2017.

Alhoewel de ICT-bedrijven ook moeite moeten doen om voldoende medewerkers binnen te halen, kunnen we concluderen dat zorginstellingen in deze strijd op achterstand staan. Waarbij overigens niet in de laatste plaats de beperking van de zorg-cao’s een grote rol speelt. Er kan onmogelijk geconcurreerd worden met de salarissen en aantrekkelijke extra voorzieningen in de particuliere sector. Bij ziekenhuizen staan vacatures dikwijls langer dan een jaar open, waardoor kwaliteit en continuïteit van de ICT-voorziening soms in het geding komt.

Bouw, beheer en onderhoud concentreren bij ICT-dienstverleners

Ooit waren er ICT-samenwerkingsverbanden tussen ziekenhuizen waarbinnen bundeling van kennis en ervaring mogelijk was. Maar na de introductie van de marktwerking, is dit geen reële optie meer. Met de komst van een aantal in zorg-ICT gespecialiseerde dienstverleners, is uitbesteden nu wél een aantrekkelijke mogelijkheid. Vooral als het gaat om opbouw en onderhoud van netwerk- en werkplekinfrastructuren, inrichting, onderhoud en beheer van dedicated omgevingen voor het ZIS/EPD en opbouw en beheer van patiëntportalen. Want de ervaring leert dat de daarvoor benodigde ICT-omgeving steeds complexer wordt. Gespecialiseerde ICT-dienstverleners zijn wél in de gelegenheid om de benodigde kennis en ervaring op te bouwen: zij zijn bij meerdere instellingen verantwoordelijk voor opbouw en beheer van hun ICT-omgevingen.

ICTZ heeft zich in de afgelopen jaren bijvoorbeeld volledig toegelegd op het neerzetten van een optimale ICT-omgeving voor het HiX van ChipSoft en het daaraan gerelateerde CS-Zorgportaal. Net zoals de medisch specialisten veel ‘klinische ervaring’ op moeten kunnen doen, kunnen de medewerkers van ICTZ veel ‘systeemervaring’ op doen in de voor verschillende ziekenhuizen opgebouwde systeemomgevingen. Overigens hoeft dat allang niet meer bij de instellingen zelf: net zoals we in de zorg in staat zijn voor de patiënt steeds meer monitoring op afstand te doen. Zo is de monitoring van de ICT-omgeving, en in het geval van ICTZ voor HiX en CS-Zorgportaal, ook volledig op afstand uit te voeren.

Hoe ga ik aan de slag met loslaten van ICT?

Het uitbesteden, of eigenlijk loslaten van ICT-dienstverlening, is een ingrijpend besluit dat goed doordacht moet worden omdat het gaat om het systeem voor het primaire proces. Een goede voorbereiding is daardoor alles behalve overbodige luxe. In die voorbereiding zijn er verschillende vragen die beantwoord moet worden, waaronder:

  • Wat zijn de belangrijkste beleidsuitgangspunten van het ziekenhuis? Past beleid en organisatie van de ICT daar (nog) goed in? Als in veel gevallen de focus (terecht) weer vooral komt te liggen op het verlenen van zorg, dan moet tenminste geprobeerd worden dit ook door te vertalen naar de wijze waarop de ICT-dienstverlening georganiseerd is of kan worden.
  • Hoe ziet de ICT-organisatie er nu uit? Wat zijn de sterke punten? En wees eerlijk: waar zitten de zwakke punten en welke uitdagingen en bedreigingen komen eraan?
  • Hoe ziet het huidige applicatielandschap eruit? Zijn alle afzonderlijke applicaties nog steeds even relevant en noodzakelijk? Zijn er mogelijkheden voor saneren, afbouwen, consolideren en afstoten? Het rationaliseren van het applicatielandschap kan vaak behoorlijk wat geld uitsparen en tegelijkertijd zorgen voor een sterk verminderde beheerinspanning.
  • Welke mogelijkheden kunnen externe dienstverleners bieden, gelet op de situatie in het ziekenhuis en de wensen en mogelijkheden die het ziekenhuis heeft geformuleerd. Welke dienstverleningsmodellen (met hun kosten) hanteren zij daarbij? En niet minder belangrijk: op welke wijze kijken de externe dienstverleners aan tegen coördinatie en regie tussen de verschillende partijen?
  • Hoe kan de organisatie van de ICT-functie eruit komen te zien bij uitbesteding? Welke stappen moeten er gezet worden om de huidige afdeling om te vormen naar nieuw benodigde functies? Daarbij gaat het naast afbouw van de technische expertise in veel gevallen om vergroting en versterking van het functionele applicatiebeheer, georganiseerd dicht op of vanuit het primaire proces. Waarbij vanuit de zorg ook het eigenaarschap voor aanwending van de functionaliteiten van de systemen vaak fors gepromoot en versterkt moet worden. Een ZIS zoals HiX van ChipSoft en/of de zorgportalen zijn juist geen ICT-dingen, maar vooral instrumenten om de zorg te verbeteren. Tenslotte is bij uitbesteding een goede invulling van de coördinatie- en regiefunctie in en vanuit het ziekenhuis een belangrijk issue.
  • Hoe kunnen we komen tot een goede financiële uitwerking van een mogelijk uitbestedingsbeleid? Het gaat dan om het maken van een financiële vertaling van de beleidsvoornemens voor de komende jaren, inclusief een financiële uitwerking van de situatie als de ICT-omgeving in eigen beheer blijft. Alhoewel dat lastig is, verdient het aanbeveling om bij deze financiële uitwerking ook te proberen de voor- en nadelen voor de kwaliteit en continuïteit van de dienstverlening in beide scenario’s op (geld) waarde te schatten.

Met deze antwoorden kunt u een goed gefundeerd besluit nemen over uitbesteding van de gehele, of juist maar delen van de ICT. De volgende stap is een verantwoord implementatieplan waarin de route naar uitbesteding is uitgestippeld.

Tot slot

Hoewel er in veel ziekenhuizen wellicht nog onvoldoende urgentie wordt gevoeld, neemt de noodzaak van in eerste instantie alleen al het nadenken over loslaten en uitbesteden van ICT toe. Mogelijk wordt het loslaten van plaatsing, onderhoud en beheer van de ZIS/EPD-omgeving buiten het ziekenhuis nog als pijnlijk ervaren, net zoals het loslaten van een medisch specialisme vaak met pijn in het hart gebeurt.

Toch is het belangrijk stil te staan bij de hiervoor genoemde vragen om zodoende in ieder geval te bepalen of en wanneer actie hierop nodig is. De afhankelijkheid van de ICT is onderhand dermate groot geworden, dat daarmee geen enkel risico genomen kan worden. De zorg heeft zelf al laten zien dat loslaten niet het einde betekent, maar juist kan bijdragen aan de kwaliteit en continuïteit van zorg. Voor de zorg-ICT moeten we die stap ook durven zetten.

Geen ICTZ Blog meer missen?
Schrijf u in voor de ICTZ Nieuwsbrief